Uczelnia wymaga od Ciebie oznaczenia fragmentów przygotowanych z udziałem AI, ale prawie żaden dokument nie pokazuje, jak takie zdanie ma wyglądać. Ten poradnik zamyka tę lukę: siedem kroków, po których masz gotowy zapis w rozdziale metodycznym, poprawne adnotacje w tekście i dziennik promptów, który wytrzyma pytanie komisji.
Wszystkie sformułowania niżej są zgodne jednocześnie z zarządzeniem nr 115 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 27 listopada 2025 r. i z wytycznymi Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia Uniwersytetu Warszawskiego z 8 grudnia 2023 r. Zanim zaczniesz, sprawdź w regulaminie dyplomowania własnej uczelni, czy nie narzuca gotowego wzoru oświadczenia — jeśli tak, obowiązuje ten wzór, a nie nasz.
Krok 1. Ustal, co w ogóle podlega oznaczeniu
Zanim cokolwiek napiszesz, oddziel dwie kategorie. Zarządzenie UJ w § 1 ust. 2 wyłącza spod swoich przepisów funkcjonalności SI zintegrowane z powszechnie używanym oprogramowaniem — wymienia m.in. asystenta pisania w Microsoft Word, funkcje SI w platformach komunikacyjnych i narzędzia w aplikacjach Adobe. Wyłączenie działa tylko wtedy, gdy te funkcje mają „jedynie cele wspomagające”, a głównym celem nie jest wytworzenie treści.
Praktyczny podział wygląda tak:
| Czynność | Czy oznaczać | Dlaczego |
|---|---|---|
| Poprawka ortograficzna lub interpunkcyjna w edytorze | Nie | Funkcja wspomagająca, wyłączona w § 1 ust. 2 |
| Wygenerowanie szkicu akapitu lub sekcji | Tak | Wytworzenie treści |
| Przeformułowanie własnego zdania przez model | Tak | Treść przechodzi przez generator |
| Tłumaczenie maszynowe cytatu z literatury | Tak | Wynik trafia do pracy jako tekst |
| Podpowiedź listy słów kluczowych do wyszukiwania | Zwykle nie, ale opisz w metodzie | Wpływa na dobór literatury, nie na tekst pracy |
| Wygenerowanie kodu do analizy danych | Tak | Element procedury badawczej |
| Streszczenie artykułu, który sam przeczytałeś | Tak, jeśli zdanie trafia do pracy | Wytworzenie treści |
Rezultat kroku 1: masz listę konkretnych czynności do zadeklarowania, a nie ogólnikowe „korzystałem z AI”.
Krok 2. Załóż dziennik promptów, zanim napiszesz pierwsze zdanie
Ten krok jest pierwszy chronologicznie i najczęściej pomijany. Odtworzenie promptów po fakcie jest niewykonalne, a § 6 pkt 3 zarządzenia UJ wskazuje „zamieszczanie treści promptu” jako jedną z dopuszczalnych form oznaczenia. Bez dziennika ta forma jest dla Ciebie zamknięta.
Zwykły arkusz z pięcioma kolumnami w zupełności wystarczy: data, narzędzie i jego wersja, prompt, co dokładnie z odpowiedzi wykorzystałeś, oraz miejsce w pracy (numer rozdziału i strony). Prowadź go na bieżąco, jednym wierszem na sesję.

Dwie zasady, które ratują ten dziennik przed bezużytecznością. Po pierwsze, zapisuj prompt dosłownie, a nie z pamięci. Po drugie, w kolumnie „co wykorzystałem” pisz konkret — „strukturę czterech podpunktów, treść napisana od nowa” jest użyteczne, „pomoc przy rozdziale” nie jest.
Rezultat kroku 2: masz plik, z którego w kroku 6 powstanie załącznik, i dowód procesu na wypadek pytania komisji.
Krok 3. Uzgodnij zakres z promotorem i zapisz to uzgodnienie
Na Uniwersytecie Warszawskim to nie jest dobra praktyka, tylko wymóg: „wykorzystanie systemów SI w przygotowaniu pracy wymaga uzgodnienia między opiekunem pracy dyplomowej i studentem”. Na UJ promotor i tak ma obowiązek weryfikować kolejne fragmenty pracy (§ 5 ust. 1), więc rozmowa i tak nastąpi — lepiej, żeby nastąpiła na Twoich warunkach i wcześnie.
Zapytaj o listę z kroku 1, punkt po punkcie, i poproś o odpowiedź mailem. Jedno zdanie wystarczy: „Potwierdzam, że w pracy może Pan/Pani korzystać z X do Y i Z, przy oznaczeniu w rozdziale metodycznym”. Ten mail jest Twoim zabezpieczeniem, jeżeli za pół roku zmieni się skład komisji albo interpretacja.
Rezultat kroku 3: masz pisemne potwierdzenie zakresu, a nie domniemanie zgody.
Krok 4. Napisz akapit deklaracji do rozdziału metodycznego
Wytyczne UW wskazują dwa miejsca: „Wykorzystane systemy SI oraz cele i sposoby ich użycia powinny być opisane w pracy i czytelnie oznaczone, w szczególności we wstępie lub w rozdziale poświęconym metodom badawczym”. Rozdział metodyczny jest lepszym wyborem, bo tam deklaracja stoi obok innych decyzji proceduralnych i nie wygląda jak przeprosiny.
Deklaracja ma odpowiedzieć na cztery pytania: jakie narzędzie, do czego, na jakim etapie i co pozostało po Twojej stronie. Wzór do zaadaptowania:
W trakcie przygotowania pracy korzystano z narzędzia [nazwa i wersja] na dwóch etapach. Po pierwsze, do wygenerowania wstępnych propozycji układu podrozdziałów w rozdziale trzecim; przyjęty układ został następnie zmodyfikowany i uzasadniony samodzielnie. Po drugie, do sprawdzenia spójności terminologicznej gotowego tekstu. Narzędzie nie było wykorzystywane do formułowania hipotez, doboru próby, obliczeń ani interpretacji wyników. Treść promptów i zakres wykorzystanych odpowiedzi zestawiono w załączniku [numer]. Za wszystkie twierdzenia zawarte w pracy oraz za weryfikację źródeł odpowiada autor.
Trzy rzeczy w tym wzorze są celowe. Wersja narzędzia, bo modele się zmieniają i za rok ten sam prompt da inny wynik. Zdanie negatywne („nie było wykorzystywane do…”), bo ono właśnie odróżnia dopuszczalne wsparcie od zastąpienia pracy badawczej. Odesłanie do załącznika, bo przenosi szczegóły z głównego tekstu tam, gdzie im miejsce.
Rezultat kroku 4: masz jeden gotowy akapit do wklejenia w rozdział metodyczny.
Krok 5. Oznacz konkretne fragmenty w tekście
Deklaracja ogólna nie zastępuje oznaczenia miejscowego tam, gdzie Twoja uczelnia go wymaga. § 6 pkt 3 zarządzenia UJ mówi o „stosownych przypisach, komentarzach lub innych adnotacjach w tekście”.
Najczystszym rozwiązaniem w polskiej praktyce jest przypis dolny przy pierwszym zdaniu takiego fragmentu, w formie: „Wstępny szkic tego podrozdziału powstał z wykorzystaniem [narzędzie, wersja], prompt nr 12 w załączniku 3; treść przeredagowana i zweryfikowana przez autora”. Jeżeli fragmentów jest wiele, ponumeruj prompty i odsyłaj do numerów zamiast powtarzać cały opis.
Czego nie robić: nie oznaczaj kolorem ani wyróżnieniem w tekście głównym. Kolor nie przetrwa konwersji do PDF-a, nie jest czytelny w wydruku czarno-białym i nie mówi nic o tym, jaka była rola narzędzia.
Rezultat kroku 5: każdy fragment objęty deklaracją ma w tekście własny, odsyłający przypis.
Krok 6. Zbuduj załącznik z promptami
Załącznik to po prostu dziennik z kroku 2, przycięty do wierszy, które faktycznie trafiły do pracy, i uporządkowany według rozdziałów. Nie musi być długi. Kolumny: numer promptu, rozdział, narzędzie i wersja, treść promptu, zakres wykorzystania.
Jeżeli w promptach pojawiły się jakiekolwiek dane osobowe respondentów — a nie powinny — usuń je i zaznacz, że fragment został zanonimizowany. Ochrona prywatności i danych jest jedną z pięciu zasad wymienionych w § 3 zarządzenia UJ, a wklejenie surowych odpowiedzi z ankiety do zewnętrznego narzędzia jest w tej kategorii najczęstszym błędem.
Rezultat kroku 6: masz załącznik, do którego odsyłają przypisy z kroku 5.
Krok 7. Sprawdź oświadczenie o samodzielności i wykaz literatury
Oświadczenie o samodzielnym napisaniu pracy jest osobnym dokumentem, zwykle na wzorze wydziałowym, i podpisujesz je przy wgrywaniu pracy do systemu uczelnianego. Nie dopisuj do niego niczego od siebie — jeżeli wzór nie przewiduje rubryki na AI, oświadczenie zostaje bez zmian, a deklaracja z kroku 4 mieści się w treści pracy. Zmodyfikowany samodzielnie wzór oświadczenia bywa odrzucany przez dziekanat.

Na koniec sprawdź wykaz literatury i usuń z niego wszystko, co jest odpowiedzią modelu. § 7 ust. 2 zarządzenia UJ stanowi wprost: „Nie dopuszcza się powoływania na odpowiedzi wygenerowane przez modele językowe sztucznej inteligencji jako źródła wiedzy naukowej”. To rozróżnienie jest sednem całego poradnika: AI opisujesz jako narzędzie w metodzie, nigdy jako źródło w bibliografii.
Jeżeli jakieś twierdzenie znasz wyłącznie z odpowiedzi modelu, masz dwie opcje: znaleźć dla niego prawdziwe źródło i je przeczytać, albo usunąć twierdzenie. Trzeciej nie ma. Zasady poprawnego zapisu samych źródeł — w tym aktów prawnych — rozkładamy na czynniki w poradniku o tym, jak cytować ustawy w pracy dyplomowej, a menedżery, które pilnują tego automatycznie, porównujemy w zestawieniu menedżerów bibliografii dla polskiego studenta.
Rezultat kroku 7: oświadczenie zgodne ze wzorem, bibliografia bez pozycji, których nie da się zweryfikować.
Lista kontrolna przed wgraniem pracy
- Deklaracja w rozdziale metodycznym wymienia narzędzie z wersją i zawiera zdanie o tym, czego narzędzie nie robiło.
- Każdy fragment objęty deklaracją ma przypis odsyłający do numeru promptu.
- Załącznik z promptami jest w spisie załączników i ma numer, który zgadza się z przypisami.
- W wykazie literatury nie ma żadnego modelu językowego.
- W dzienniku i w załączniku nie ma danych osobowych respondentów.
- Masz maila od promotora potwierdzającego uzgodniony zakres.
- Oświadczenie o samodzielności jest w niezmienionej formie wzorcowej.
Ten sam porządek — jedna decyzja na raz, zapisana od razu we właściwym miejscu pracy — jest tym, co Tesify utrzymuje za Ciebie: struktura rozdziałów, przypisy i spójność terminów zostają uporządkowane, a treść merytoryczna i wszystkie decyzje badawcze pozostają Twoje. Zacznij pisać pracę w Tesify i miej dokumentację procesu od pierwszego dnia, a nie od tygodnia przed terminem.
Najczęstsze pytania
Czy muszę oznaczać użycie AI, jeśli przepisałem tekst własnymi słowami?
Tak, jeżeli szkic pochodził z narzędzia. Oznaczenie dotyczy procesu powstawania fragmentu, a nie tego, czy końcowe zdania są dosłowne. W przypisie warto wtedy dopisać, że treść została przeredagowana.
Gdzie w pracy umieścić deklarację — we wstępie czy w metodzie?
Wytyczne UW wskazują oba miejsca. Rozdział metodyczny jest wygodniejszy, bo deklaracja stoi tam obok pozostałych decyzji proceduralnych i łatwiej ją rozbudować o szczegóły.
Czy trzeba podawać wersję narzędzia?
Żaden przepis tego nie wymaga wprost, ale warto. Wersja czyni opis odtwarzalnym, a odtwarzalność jest jedynym argumentem, jaki masz, gdy ktoś zapyta, dlaczego dziś ten sam prompt daje inny wynik.
Czy dziennik promptów trzeba dołączyć do pracy?
Nie zawsze, ale zarządzenie UJ wymienia zamieszczanie treści promptu jako dopuszczalną formę oznaczenia, więc załącznik jest najbezpieczniejszą realizacją tego obowiązku. Jeżeli promotor woli bez załącznika, zachowaj dziennik u siebie.
Czy mogę dopisać rubrykę o AI do oświadczenia o samodzielności?
Odradzamy. Oświadczenie jest dokumentem na wzorze wydziałowym; modyfikacje bywają odrzucane przy przyjmowaniu pracy. Deklarację umieść w treści pracy.
Co, jeśli mój regulamin w ogóle nie wspomina o AI?
Nadal obowiązuje ogólny wymóg z art. 76 ust. 2 ustawy, że praca jest samodzielnym opracowaniem. Deklaracja niczego nie psuje, a brak deklaracji przy realnym użyciu może zostać uznany za wprowadzenie w błąd co do autorstwa. Szerzej o tym, co wolno, piszemy w tekście o tym, czy można używać ChatGPT do pracy dyplomowej.
Czy oznaczenie zwiększy ryzyko, że praca zostanie zakwestionowana?
Odwrotnie. Zarządzenie UJ przewiduje odpowiedzialność dyscyplinarną właśnie za nieujawnienie użycia, nie za użycie. Ujawnienie przenosi rozmowę z pola uczciwości na pole metodologii.
Czy tłumaczenie maszynowe abstraktu na angielski trzeba deklarować?
Jeżeli tłumaczenie wykonało narzędzie oparte na SI, tak — to jest wytworzenie tekstu, który trafia do pracy. Wystarczy jedno zdanie w tej samej deklaracji.
Jak opisać użycie AI do generowania kodu w analizie danych?
Tak samo jak każdy inny element procedury: narzędzie, wersja, do czego, i co zweryfikowałeś samodzielnie. Kod powinien trafić do załącznika razem z promptem, który go wygenerował.
Czy komisja może poprosić o dziennik promptów na obronie?
Zarządzenie UJ przewiduje, że komisja weryfikuje samodzielność, pytając o treść pracy i przebieg procesu jej powstawania. Dziennik jest najprostszą odpowiedzią na takie pytanie — dlatego krok 2 jest pierwszy, a nie ostatni.
