Nie zawsze. Ustawa wymaga pozytywnej oceny pracy dyplomowej na studiach drugiego stopnia i jednolitych magisterskich zawsze, a na studiach pierwszego stopnia — o ile przewiduje to program studiów. O tym, czy piszesz licencjat lub pracę inżynierską, decyduje zatem program twojego kierunku, a nie przepis ogólnokrajowy.
To rozróżnienie jest w powszechnym obiegu prawie nieobecne. W poradnikach i na forach studenckich powtarza się, że „każdy musi napisać pracę”, co jest po prostu nieścisłe. Poniżej rozkładamy przepis na części i pokazujemy, gdzie sprawdzić własny przypadek.
Co dokładnie stanowi ustawa?
Podstawą jest ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668, akt posiada tekst jednolity i pozostaje w mocy). Artykuł 76 ust. 1 wymienia trzy warunki ukończenia studiów i uzyskania dyplomu:
- uzyskanie efektów uczenia się określonych w programie studiów, którym przypisano określoną liczbę punktów ECTS;
- złożenie egzaminu dyplomowego;
- pozytywna ocena pracy dyplomowej — w przypadku studiów drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich, a w przypadku studiów pierwszego stopnia, o ile przewiduje to program studiów.
Zwróć uwagę na konstrukcję trzeciego punktu. Dla drugiego stopnia i studiów jednolitych warunek jest bezwarunkowy. Dla pierwszego stopnia ustawodawca dodał zastrzeżenie, które przenosi decyzję na poziom programu studiów. Egzamin dyplomowy natomiast jest wymagany zawsze, niezależnie od poziomu — i to właśnie on, a nie praca, jest uniwersalnym warunkiem ukończenia studiów.
Ile punktów ECTS trzeba zdobyć na każdym poziomie?
Ta sama jednostka redakcyjna określa minimalne progi punktowe:
| Poziom studiów | Minimum ECTS | Czas trwania (studia stacjonarne) |
|---|---|---|
| Studia pierwszego stopnia | 180 | co najmniej 6 semestrów |
| Studia pierwszego stopnia z kompetencjami inżynierskimi | 180 | co najmniej 7 semestrów |
| Studia drugiego stopnia | 90 | od 3 do 5 semestrów |
| Jednolite studia magisterskie (9 albo 10 semestrów) | 300 | od 9 do 12 semestrów |
| Jednolite studia magisterskie (11 albo 12 semestrów) | 360 | od 9 do 12 semestrów |
Studia niestacjonarne mogą trwać dłużej niż odpowiadające im studia stacjonarne. Rok akademicki trwa od 1 października do 30 września i dzieli się na dwa semestry, choć statut uczelni może przewidywać bardziej szczegółowy podział.
Czym w świetle ustawy jest praca dyplomowa?
Definicja ustawowa jest krótka i warto ją znać, bo zawiera kryteria, według których praca jest oceniana. Praca dyplomowa to samodzielne opracowanie zagadnienia naukowego, artystycznego lub praktycznego albo dokonanie techniczne lub artystyczne, prezentujące ogólną wiedzę i umiejętności studenta związane ze studiami na danym kierunku, poziomie i profilu oraz umiejętności samodzielnego analizowania i wnioskowania.
Dwa elementy tej definicji bywają zaskoczeniem. Po pierwsze, praca nie musi być tekstem — ustawa dopuszcza wprost dokonanie techniczne lub artystyczne. Po drugie, oceniane są nie tylko wiedza i umiejętności kierunkowe, lecz osobno umiejętność samodzielnego analizowania i wnioskowania. To dlatego praca będąca sprawnym, ale wyłącznie odtwórczym przeglądem literatury dostaje niższą ocenę niż praca skromniejsza objętościowo, ale zawierająca własną analizę.
Definicja mówi też o wiedzy „związanej ze studiami na danym kierunku, poziomie i profilu”. Profil nie jest tu ozdobnikiem. Ustawa rozróżnia profil praktyczny, na którym ponad połowa punktów ECTS jest przypisana zajęciom kształtującym umiejętności praktyczne, oraz profil ogólnoakademicki, na którym ponad połowa punktów przypada zajęciom związanym z prowadzoną w uczelni działalnością naukową. Praca na kierunku o profilu praktycznym może więc zasadnie opierać się na materiale z konkretnej organizacji i kończyć rekomendacjami wdrożeniowymi, podczas gdy na profilu ogólnoakademickim oczekuje się mocniejszego osadzenia w literaturze przedmiotu. Zanim uznasz, że twój temat jest „za mało naukowy”, sprawdź, jaki profil ma twój kierunek.
Kto może być promotorem?
W przypadku studiów drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich praca dyplomowa jest przygotowywana pod kierunkiem osoby, która posiada co najmniej stopień doktora. Dla studiów pierwszego stopnia ustawa nie stawia takiego wymogu na poziomie ogólnokrajowym, pozostawiając tę kwestię uczelni — dlatego na wielu kierunkach licencjackich promotorem może być magister z odpowiednim doświadczeniem, jeśli regulamin dyplomowania to dopuszcza.
Czy praca licencjacka jest sprawdzana w antyplagiacie?
Tak, jeżeli jest pracą pisemną. Ustawa stanowi, że jeżeli praca dyplomowa jest pracą pisemną, uczelnia sprawdza ją przed egzaminem dyplomowym z wykorzystaniem Jednolitego Systemu Antyplagiatowego. Nie ma tu rozróżnienia na poziomy studiów: licencjat i praca inżynierska podlegają temu samemu obowiązkowi co praca magisterska.
Warto zwrócić uwagę na kolejność wskazaną w przepisie. Sprawdzenie następuje przed egzaminem dyplomowym, a nie po złożeniu pracy czy po jej ocenie. W praktyce oznacza to, że harmonogram twojej uczelni musi przewidzieć na to czas, a data wgrania pracy do systemu uczelnianego jest zwykle wyznaczona z odpowiednim wyprzedzeniem przed terminem obrony.
Kto prowadzi Jednolity System Antyplagiatowy?
JSA prowadzi minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego. System zapewnia wsparcie w zakresie przeciwdziałania naruszeniom przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a jako materiał porównawczy wykorzystuje dane zawarte w repozytorium pisemnych prac dyplomowych oraz w bazie dokumentów w postępowaniach awansowych. Korzystanie z JSA jest dla uczelni nieodpłatne — minister zapewnia bezpłatny dostęp uczelniom, instytutom PAN, instytutom badawczym, instytutom międzynarodowym oraz Polskiej Komisji Akredytacyjnej i Radzie Doskonałości Naukowej.
Z tego wynika praktyczny wniosek: uczelnia nie może żądać od studenta opłaty za obowiązkowe sprawdzenie pracy w JSA, bo sama go nie ponosi.
Co trafia do repozytorium prac dyplomowych?
Zakres danych wprowadzanych do repozytorium jest określony ustawowo i obejmuje między innymi tytuł i treść pracy dyplomowej, imiona i nazwisko autora oraz jego numer PESEL, analogiczne dane promotora i recenzenta, nazwę uczelni, datę zdania egzaminu dyplomowego oraz kierunek, poziom i profil studiów. Dane wprowadzają rektorzy.
Przewidziano jeden wyjątek: w repozytorium nie zamieszcza się prac zawierających informacje podlegające ochronie na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych.
Czy recenzję mojej pracy może przeczytać ktoś inny?
Tak. Ustawa stanowi wprost, że recenzje pracy dyplomowej są jawne. Wyjątek dotyczy pracy, której przedmiot jest objęty tajemnicą prawnie chronioną — wtedy zasada jawności nie ma zastosowania.
Dla piszącego pracę jest to informacja praktyczna, a nie ciekawostka: recenzja nie jest prywatną notatką promotora do dziekana, tylko dokumentem jawnym. Jeżeli nie zgadzasz się z jej treścią, masz do niej dostęp jeszcze przed obroną i możesz się do zarzutów przygotować.
Co się dzieje, gdy praca nie zostanie oceniona pozytywnie?
Skoro pozytywna ocena pracy jest jednym z ustawowych warunków ukończenia studiów tam, gdzie praca jest wymagana, ocena negatywna oznacza, że warunek nie został spełniony — i do egzaminu dyplomowego nie dochodzi. Nie jest to jednak koniec drogi.
Sam tryb postępowania w takiej sytuacji nie jest uregulowany w ustawie; określa go regulamin studiów danej uczelni. Typowo przewiduje on możliwość poprawienia pracy w wyznaczonym terminie, powtarzania seminarium dyplomowego albo skierowania pracy do dodatkowego recenzenta przy rozbieżnych ocenach promotora i recenzenta. Ponieważ rozwiązania te różnią się między uczelniami, w razie negatywnej recenzji pierwszym krokiem powinno być odszukanie w regulaminie studiów rozdziału o dyplomowaniu, a drugim — kontakt z dziekanatem w sprawie terminów. Im wcześniej, tym więcej opcji pozostaje otwartych.
Jaki tytuł zawodowy otrzymam?
Absolwent studiów pierwszego stopnia uzyskuje tytuł licencjata, inżyniera albo równorzędny; absolwent studiów drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich — tytuł magistra, magistra inżyniera albo równorzędny. Dyplom wraz z suplementem i dwoma odpisami uczelnia wydaje w terminie 30 dni od dnia ukończenia studiów.
Datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki: na kierunkach lekarskim, lekarsko-dentystycznym i weterynaria jest to data złożenia ostatniego wymaganego programem egzaminu, a na farmacji i fizjoterapii — data zaliczenia ostatniej wymaganej praktyki.
Gdzie sprawdzić, czy na moim kierunku praca jest wymagana?
W trzech miejscach, w tej kolejności: w programie studiów twojego kierunku, w regulaminie studiów uczelni oraz w regulaminie dyplomowania wydziału. Program studiów jest tu dokumentem rozstrzygającym, ponieważ to do niego odsyła ustawa. Jeżeli program przewiduje moduł „seminarium dyplomowe” zakończony pracą i przypisuje mu punkty ECTS, sprawa jest przesądzona.
Szczegółowe wymagania formalne — objętość, format, terminy, liczba egzemplarzy, sposób wgrania do systemu uczelnianego — nie wynikają z ustawy i różnią się między uczelniami, a często między wydziałami tej samej uczelni. Zawsze weryfikuj je w aktualnym regulaminie dyplomowania własnej jednostki, a nie w poradniku.
Jeżeli już wiesz, że pracę piszesz, i szukasz punktu wyjścia do części empirycznej, zacznij od wyboru metody analizy danych, a dane opisujące polskie szkolnictwo wyższe znajdziesz w zestawieniu statystyk GUS i POL-on. Samo pisanie możesz zacząć w edytorze Tesify, który prowadzi przez strukturę pracy rozdział po rozdziale.
Najczęściej zadawane pytania
Czy na każdym kierunku pierwszego stopnia trzeba napisać pracę?
Nie. Ustawa uzależnia ten obowiązek od programu studiów. W praktyce większość kierunków go przewiduje, ale zdarzają się programy, w których warunkiem ukończenia jest wyłącznie egzamin dyplomowy.
Czy egzamin dyplomowy jest obowiązkowy zawsze?
Tak. Złożenie egzaminu dyplomowego jest wymienione w ustawie jako warunek ukończenia studiów bez żadnego zastrzeżenia, niezależnie od poziomu i profilu.
Czy praca inżynierska podlega tym samym przepisom co licencjacka?
Tak. Oba tytuły odpowiadają studiom pierwszego stopnia, więc stosuje się do nich ten sam przepis. Różnica dotyczy czasu trwania: studia stacjonarne z kompetencjami inżynierskimi trwają co najmniej 7 semestrów zamiast 6.
Czy praca dyplomowa musi mieć formę tekstu?
Nie musi. Ustawowa definicja obejmuje także dokonanie techniczne lub artystyczne. Obowiązek sprawdzenia w JSA dotyczy jednak pracy pisemnej — przy pracy w innej formie tryb weryfikacji określa uczelnia.
Ile stron powinna mieć praca licencjacka?
Ustawa nie określa objętości pracy dyplomowej na żadnym poziomie studiów. Wymagania w tym zakresie ustala uczelnia lub wydział w regulaminie dyplomowania i różnią się one nawet w obrębie jednej uczelni. Każda liczba stron podawana jako „norma ogólnopolska” jest wymysłem.
Czy promotor pracy licencjackiej musi mieć doktorat?
Ustawa wymaga co najmniej stopnia doktora dla promotorów prac na studiach drugiego stopnia i jednolitych magisterskich. Dla studiów pierwszego stopnia decyduje uczelnia.
Czy moja praca trafi do ogólnodostępnej bazy?
Treść pracy trafia do repozytorium pisemnych prac dyplomowych prowadzonego na poziomie krajowym, wraz z danymi autora, promotora i recenzenta. Nie jest to jednak baza otwarta dla każdego — służy przede wszystkim jako materiał porównawczy dla systemu antyplagiatowego.
Czy uczelnia może pobrać opłatę za sprawdzenie pracy w antyplagiacie?
Ustawa zapewnia uczelniom nieodpłatny dostęp do Jednolitego Systemu Antyplagiatowego. Jeżeli spotkasz się z żądaniem opłaty za obowiązkowe sprawdzenie, warto poprosić dziekanat o wskazanie podstawy prawnej.
Kiedy dokładnie kończę studia?
W dniu złożenia egzaminu dyplomowego. Wyjątki dotyczą kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii (data ostatniego egzaminu) oraz farmacji i fizjoterapii (data zaliczenia ostatniej praktyki).
Ile czekam na dyplom?
Uczelnia wydaje dyplom wraz z suplementem oraz dwoma odpisami w terminie 30 dni od dnia ukończenia studiów. Na wniosek absolwenta jeden z odpisów może być sporządzony w języku obcym.
Stan prawny na sierpień 2026 r., na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Szczegółowe wymagania dotyczące formy, objętości i terminów zawsze weryfikuj w regulaminie dyplomowania swojej uczelni.